Η Κλέφτρα των Φρούτων ή Απλό Ταξίδι στην Ενδοχώρα, του Πέτερ Χάντκε

Αυστριακός στην καταγωγή, ο Πέτερ Χάντκε, συγγραφέας και μεταφραστής, έχει ασχοληθεί με κάθε είδος γραπτού και λυρικού λόγου: ποίηση, σενάριο, δοκίμιο, μυθιστόρημα, ταξιδιωτικές εντυπώσεις. Η βράβευσή του με το Νόμπελ Λογοτεχνίας από τη Σουηδική Ακαδημία το 2019, “για το επιδραστικό έργο του, το οποίο, με γλωσσική εφευρετικότητα, διερευνά και μεταφέρει την ουσία της ανθρώπινης εμπειρίας”, προκάλεσε αντιδράσεις και συζητήσεις σε πολιτικό και λογοτεχνικό επίπεδο. Αυτό διότι ήταν στενός φίλος του Σλόμπονταν Μιλόσεβιτς και έχει καταγραφεί ως ένας από τους ελάχιστους λόγιους ανά τον κόσμο που πήρε θέση ενάντια στους βομβαρδισμούς της Σερβίας το 1999. Ο ίδιος ο Χάντκε είπε ότι η απόφαση της Ακαδημίας της Στοκχόλμης για τη βράβευσή του ήταν μια “γενναία απόφαση” ενώ η Ακαδημία σε σχετική δήλωση ανέφερε ότι το βραβείο ήταν λογοτεχνικό και όχι πολιτικό.

Το βιβλίο “Η Κλέφτρα των Φρούτων ή Απλό Ταξίδι στην Ενδοχώρα” θεωρείται ένα από τα πιο ώριμα και πολυσύνθετα έργα του Χάντκε. Δεν είναι κλασικό μυθιστόρημα με γραμμική πλοκή, αλλά ένα ταξίδι στοχασμού που πραγματοποιείται μεταξύ πραγματικότητας και μύθου. Το βιβλίο ξεκινά με τον αφηγητή, προφανώς τον ίδιο τον συγγραφέα, καταμεσής του καλοκαιριού στον κήπο του σπιτιού του. Εκεί, παρατηρώντας τον χώρο γύρω του και μετά από ένα τσίμπημα μέλισσας η οποία παραδόξως δεν πεθαίνει, νιώθει την εσωτερική ανάγκη να αφήσει την καθημερινότητά του και να ξεκινήσει ένα ταξίδι μακριά από την ασφάλεια του αστικού τόπου κατοικίας του. Λίγο μετά την αρχή του ταξιδιού του, συναντά την Αλέξια. Αποσύρεται ο ίδιος, αθόρυβα, από το προσκήνιο και αφήνει τον αναγνώστη να ακολουθήσει και να γνωρίσει την Αλέξια. Η Αλέξια, η κεντρική ηρωίδα, έχει ξεκινήσει, επίσης, ένα τριή
μερο ταξίδι από την περιοχή της Ιλ ντε Φρανς με προορισμό μια περιοχή της βόρειας Γαλλίας, την Πικαρδία, την “Ενδοχώρα”. Σκοπός του ταξιδιού, η συνάντηση με τη μητέρα της η οποία ζει εκεί. Στη διάρκεια του ταξιδιού, η Αλέξια μπαίνει σε ξένους κήπους και περιβόλια, “κλέβει” φρούτα και έτσι γίνεται “Η Κλέφτρα των Φρούτων”.

Ποιος είναι όμως, ο πραγματικός στόχος του συγγραφέα; Να μας δώσει ένα κείμενο ταξιδιωτικών εντυπώσεων που αφορούν τη γαλλική επαρχία; Σαφώς όχι. Το αντιλαμβανόμαστε ήδη από τον τίτλο ο οποίος συμπληρώνεται με τη διάζευξη “...Ή, Απλό Ταξίδι στην Ενδοχώρα”. Γρήγορα συνειδητοποιούμε ότι η Ενδοχώρα δεν είναι ένας τόπος γεωγραφικά περιορισμένος αλλά, ένας εσωτερικός τόπος όπου μπορεί κανείς να βρει τις ρίζες της ίδιας του της ύπαρξης. Ως τέτοιος τόπος, η Ενδοχώρα δεν έχει σχέση με το ρυθμό της σύγχρονης ζωής και την ψηφιακή τεχνολογία, γι’ αυτό και τοποθετείται μακριά από το παρισινό αστικό κέντρο.

Η Αλέξια, η κεντρική όπως είπαμε ηρωίδα, έχει πολύ ιδιαίτερα χαρακτηριστικά. Σχεδόν εξωπραγματική μορφή, έχει επιλέξει έναν νομαδικό τρόπο ζωής. Ταξιδεύει διαρκώς, από τη ρωσική ανατολή ως την ευρωπαϊκή δύση με σύντομους μονάχα σταθμούς. Στην αρχή της αφήγησης, πληροφορούμαστε ότι αναζητά τη μητέρα της αλλά δεν αργούμε να αντιληφθούμε ότι, στην πραγματικότητα, αναζητά τον ίδιο της τον εαυτό. Η αναζήτηση αυτή συντελείται μέσα από συναντήσεις με ανθρώπους, μέσα από την παρατήρηση του τοπίου σε κάθε στιγμή της διαδρομής της, μέσα από την άμεση επαφή με τη φύση. Αυτή η ανάγκη της άμεσης επαφής με τη φύση είναι και η αιτία ίσως που την κάνει Κλέφτρα των Φρούτων. Η Αλέξια δεν κλέβει φρούτα από εγκληματική διάθεση αλλά από τη λαχτάρα της να έρθει σε κοινωνία με τη φύση δίχως κάποιο αντίτιμο, δίχως διαμεσολάβηση. Αυτή η ανάγκη της άμεσης, δίχως περισπασμούς, επαφής και γνωριμίας με τη φύση, με τον κόσμο, με τον εαυτό της, είναι μάλλον και η αιτία που ταξιδεύει μόνη της, ζώντας σε απόσταση ακόμα και από την οικογένειά της. Ο στόχος του ταξιδιού, η αναζήτηση της μητέρας – και η συνάντηση μαζί της – δεν είναι παρά άλλος ένας σημαντικός συμβολισμός στο κείμενο του Χάντκε: συμβολισμός της επιστροφής της Αλέξια στο αρχέγονο, στην αρχή της ύπαρξής της, όχι για να κλείσει ένας κύκλος μα για να αναγνωριστεί, να επιβεβαιωθεί η ίδια η ύπαρξή της. Η συνάντηση με τη μητέρα, εν τέλει, δεν γίνεται με εξάρσεις συναισθηματικές αλλά μέσα σε μία ήρεμη σιωπή, μητρική σιωπή, όπως δηλώνει ο συγγραφέας.

Δύσκολο το κείμενο της Κλέφτρας των Φρούτων, θα πουν αρκετοί αναγνώστες. Απαιτεί συγκέντρωση, προσοχή και υπομονή. Και όμως, ο Χάντκε δεν ξεγελά τον αναγνώστη. Δεν υπόσχεται εντυπωσιακή δραματική εξέλιξη στο βιβλίο του με ευχάριστο ή θλιβερό τέλος, ούτε πολύπλοκα και αναλυτικά ψυχογραφήματα προσώπων. Από τις πρώτες κιόλας σελίδες, ζητά να αρνηθούμε τον γρήγορο ρυθμό της καθημερινότητάς μας, ζητά να επιβραδύνουμε και να προσαρμόσουμε τον βηματισμό μας σύμφωνα με αυτόν της ηρωίδας. Ζητά να γίνουμε καλοί παρατηρητές και μιμητές του τρόπου επαφής με το απλό, το γνήσιο, το από την αρχή του χρόνου αληθινό. Υπενθυμίζει πως κάθε ένας μας έχει τη δική του Ενδοχώρα που δεν της πρέπει να μένει ανεξερεύνητη. Υπόσχεται, πως αν ταξιδέψουμε κι εμείς στη δική μας Ενδοχώρα, στο τέλος του ταξιδιού θα βρούμε τη δύναμη ν’ απλώσουμε τα χέρια και ν’ αγκαλιάσουμε τον εαυτό μας. Και, “με τα μάτια κλειστά, το καραβάνι των λέξεων θα προβάλει σαν καινούργιο ξανά στο εσωτερικό των βλεφάρων” μας ...

Πέτερ Χάντκε, Η Κλέφτρα των Φρούτων 'Η Απλό Ταξίδι στην Ενδοχώρα, Εκδόσεις GUTENBERG, Αθήνα 2020