Φελιτσιτά, της Μάρως Δούκα

     Στο νέο της βιβλίο, η Μάρω Δούκα υφαίνει τον μυθιστορηματικό της ιστό γύρω από έναν κατ’ επιλογή άστεγο, τον Κωνσταντίνο (ή Κώστα ή Κωστή ή Κωστάκη) Καβουράκη. Θα είναι όμως λάθος και άδικο αν ο αναγνώστης θεωρήσει ότι κρατά στα χέρια του απλά ένα βιβλίο στο οποίο καταγράφεται η ιστορία ενός άστεγου από τους πολλούς που έχει γεννήσει και συνεχίζει να γεννά η εποχή μας.

    Ποιος είναι λοιπόν ο άστεγος ήρωας του μυθιστορήματος που κρατώ στα χέρια μου; Ο κάθε αναγνώστης μπορεί να δώσει τη δική του απάντηση μα, εγώ, στις μέρες της άστεγης ζωής του Κωνσταντίνου δε βλέπω να γίνεται λόγος παρά για την ανθρώπινη ψυχή που μοιάζει μεν να κατοικεί σε ομορφοχτισμένο και καλοσκεπασμένο σπιτικό, μα κινδυνεύει διαρκώς και φοβάται, κάθε ώρα και στιγμή, μη γκρεμιστεί το σπιτικό της και βρεθεί αντιμέτωπη με το σκοτάδι. Όχι της νύχτας, μα το άλλο, το φρικτότερο, το ανθρώπινο.

    Τι φταίει, αναρωτιέται κανείς, τι είναι αυτό που ξεσπιτώνει την ψυχή και την οδηγεί σε δρόμους εφιαλτικά μοναχικούς; Σκέφτομαι, και το βλέπω στην ιστόρηση του βίου του Κωνσταντίνου, πως ίσως να φταίει το χτίσιμο του σπιτικού της ψυχής και τα υλικά που χρησιμοποιήθηκαν γι’ αυτό. Γιατί, υπάρχουν φορές που χρησιμοποιήθηκαν υλικά φωτεινά και στέρεα σαν την αληθινή, τη δίχως απαιτήσεις κι ανταλλάγματα, γονεϊκή αγάπη και στοργή. Μα, άλλες φορές, κι είναι πολλές φοβάμαι, τα υλικά δεν είναι στέρεα καθώς τα γέννησε η βία των γονιών, η έλλειψη σεβασμού, η ταπεινωτική συμπεριφορά και οι προσβολές από τους συντρόφους, η πίκρα που γεννούν τα ανεκπλήρωτα όνειρα, μα και η θλίψη που γεννούν τυχαίες περιστάσεις στη ζωή.

    Κι η ίδια η ψυχή; Φταίει αποκλειστικά αυτή για το χάσιμο της στέγης της; Κάποιες φορές, ναι, φταίει η ψυχή. Γιατί, αντί να δουλέψει και να ενισχύσει τα καλά οικοδομικά υλικά του σπιτικού της, τα παραμελεί, παρασυρμένη από τη λάμψη την πλασματική των άλλων, των σκοτεινών υλικών. Κι αυτά, φωλιασμένα ανάμεσα στους λίθους τους καλούς, σαν το σίδερο που άλλη μοίρα δεν έχει από τη σκουριά, διογκώνονται και ξεθεμελιώνουν το σπιτικό. Μα άλλες φορές πάλι, ο φταίχτης έρχεται απ’ έξω. Θύελλες τρομαχτικές, το ξέρουμε όλοι, μπορεί να ξεσπάσουν στη ζωή κι όση κι αν είναι η τέχνη και η μαστοριά στο χτίσιμο, βαθιές ρωγμές ανοίγουν και την ψυχή ξεσπιτώνουν.

    Τι πρέπει να κάνει η ψυχή λοιπόν, για να μην καταλήξει άστεγη; Ένα και μόνο, να μην πάρει τον δρόμο του Κωνσταντίνου. Να μένει ξάγρυπνη. Τις πρώτες ρωγμές να νιώσει. Να βρει τη δύναμη να τις γιατρέψει σωστά κι όχι να τις σφραγίσει βιαστικά και πρόχειρα. Και το σπουδαιότερο, να μην ξεχνά πως η Ευτυχία υπάρχει. Και περιμένει να κατακτηθεί. Και να αποκτηθεί. Από άξιες ψυχές. Αν την ξεχάσει, η Ευτυχία θα ξεγλιστρήσει σαν αθόρυβο γατίσιο χάδι και θ’ απομείνει μονάχα ένας ψίθυρος, σαν απόηχος από εκείνο το παλαιικό ιταλικό τραγουδάκι: Φελιτσιτά…

    Η Φελιτσιτά είναι ένα εξαιρετικό μυθιστόρημα, γεννημένο από την γραφή της αγαπητής στο αναγνωστικό κοινό, Μάρως Δούκα. Ένα μυθιστόρημα για τον σύγχρονο, εν κινδύνω, άνθρωπο μα και για ολόκληρη την σύγχρονη, εν κινδύνω, κοινωνία. Ένα μυθιστόρημα που γεννά προβληματισμό και σημαίνει συναγερμό ψυχής. Μικρή, αλλά σπουδαία κατά την άποψή μου, λεπτομέρεια: ο τόπος προέλευσης, καταγωγής θα λέγαμε καλύτερα, της Φελιτσιτά, δεν είναι άλλος από ένα κατάστημα με βιβλία, βιβλιοπωλείο ή μικρό εκδοτικό οίκο. Το μήνυμα σαφές. Η ανάγνωση οδηγεί σε γνώση. Γνώση ουσίας...

[Φελιτσιτά, Μάρω Δούκα, Εκδόσεις Πατάκη, Αθήνα 2023]

 

Κρήτη μου, της Σαμπά Αλτίνσαϊ

Χρόνια πολλά μετά την πρώτη ανάγνωσή του, κατέβασα από τα ράφια των κρητικών στη βιβλιοθήκη μου, το βιβλίο της Τουρκάλας συγγραφέως Σαμπά Αλτίνσαϊ, που έχει τον τίτλο «Κρήτη μου». Θυμάμαι τις αντιδράσεις που είχε προκαλέσει εκείνη την εποχή η έκδοση αυτή. Σήμερα, αναρωτιέμαι, όλοι οι τότε επικριτές του βιβλίου, είχαν μπει στον κόπο να το διαβάσουν; Φοβάμαι πως όχι.

Διαβάζω ξανά για τη ζωή του Ιμπραήμ Γιαμαρκαμάκη, για τους καημούς, τα βάσανα μα και τα όνειρά του κι η ψυχή μου, γι’ άλλη μια φορά, ταράζεται. Έτοιμη να μου επιβάλει αυστηρό επιτίμιο είναι! Πώς γίνεται, μού φωνάζει, να πονώ και να νοιάζομαι για τον παλιό μου δυνάστη, αυτόν που, για αιώνες, πότιζε μ’ αίμα τον βίο των προγόνων μου; Η ταραχή της ψυχής μου σβήνει με το που συναντιέται με την ετοιμοθάνατη ψυχή του Αβραμάκη. Αδερφωμένες οι δυο ψυχές, κουβέντες ανταλλάσσουν μυστικές κι εγώ αφουγκράζομαι με κόπο και λαχτάρα, ν’ ακούσω…

Το χρυσόδετο βιβλίο της Ιστορίας, τις ακούω να λένε, εκτός από τα κεφάλαια του ορατού, τα γεμάτα με σελίδες δόξας, ανδραγαθίας κι ηρωικών πράξεων, έχει κι ένα κεφάλαιο αόρατο. Σ’ αυτό, έχουν χαραχτεί με δάκρυα και μ’ αίμα πολύ συχνά, τα όσα έζησαν, τα όσα ονειρεύτηκαν, τα όσα κακοπάθησαν, οι άνθρωποι οι μικροί, οι ταπεινοί, που ασήμαντους τούς ονομάτισαν οι μεγάλοι και τρανοί δικαστές του χρόνου. Κι είναι τ’ αόρατο το κεφάλαιο ετούτο που θα το βρει κανείς ίδιο κι απαράλλαχτο, όποιου λαού την Ιστορία κι αν ανοίξει. Κοινή η μοίρα των ανθρώπων: να γεννιούνται, να ονειρεύονται, να κάνουν βιος και έργα μικρά ή μεγάλα, να αναχωρούν για το τελευταίο ταξίδι… Κοινές οι χαρές, κοινοί και οι καημοί. Κοινή και η Προσφυγιά.

Στέκομαι, αόρατος κι εγώ στου αοράτου τις σελίδες, στην άκρη του γιαλού, έξω απ’ του Μόρο τ’ αρσενάλι, στο πλάι του Αβραμάκη, την ώρα που ανεβαίνει αυτός κι η φαμελιά του στις λάντζες που θα τους ανεβάσουνε στο καράβι του ξεριζωμού. Του φωνάζω, κι ας ξέρω πως δε θα μ’ ακούσει, να μη βαροκαρδίσει, στην Ανατολή σα φτάσει κι ακούσει να τον κράζουνε κιρλί Γιουνάν… Κοινή η μοίρα των ανθρώπων Αβραμάκη, σκέφτομαι, και στην αντίπερα του Αιγαίου την ακτή, με μιαν ανάσα φτάνω. Στέκομαι, αόρατος κι εγώ στου αοράτου τις σελίδες, στην άκρη του Κιαί, της Σμύρνης της χιλιοτραγουδισμένης. Δίπλα σε μια γιαγιά κι έναν παππού που σφίγγει στον κόρφο του τυλιγμένο σ’ ένα μαντίλι, ένα βόλο αγιασμένο χώμα από τα Κιμιντένια. Για να φυτέψει έναν βασιλικό στον τόπο που πάνε, λέει στη γερόντισσά του.  Του φωνάζω, κι ας ξέρω πως δε θα μ’ ακούσει, να μη βαροκαρδίσει σαν πατήσει σε χώμα ελληνικό κι ακούσει να τον κράζουνε τουρκόσπορο…

Ολοκληρώνοντας τη δεύτερη ανάγνωση του μυθιστορήματος της Αλτίνσαϊ, σκέφτομαι πως η συγγραφέας έχει καταφέρει να παρουσιάσει με σοβαρότητα, και αναγνωρίζοντας σε κάποια σημεία το αυτονόητο του αγώνα των Κρητών για ανεξαρτησία, το δράμα της προσφυγιάς των μουσουλμάνων της Κρήτης και κατ’ επέκταση όλων των ανθρώπων που η ζωή τούς οδήγησε στην προσφυγιά. Σκέφτομαι πως είναι μια γενναία γυναίκα και συγγραφέας η οποία τόλμησε να σταθεί με κριτική ματιά στο θέμα της ανταλλαγής των πληθυσμών, αποφεύγοντας εθνικιστικές εξάρσεις που σίγουρα θα την έκαναν περισσότερο αρεστή στο τουρκικό αναγνωστικό κοινό. Σε λογοτεχνικό επίπεδο, δεν μπορώ να κρύψω τον θαυμασμό μου για τη γραφή της σε δύο συγκλονιστικές, κατά την άποψή μου, σκηνές. Στην πρώτη σκηνή, παρουσιάζεται η σωματική πάλη του Ιμπραήμ με τον Μελέτιο, αντικατοπτρισμός της διαμάχης αιώνων ανάμεσα σε Χριστιανούς και Μουσουλμάνους στην Κρήτη. Στη δεύτερη σκηνή, παρουσιάζεται η πάλη του Ιμπραήμ με την ψυχή του και ο θάνατός της, αποτέλεσμα της προσφυγιάς. Σε ανθρώπινο επίπεδο, δεν μπορώ να πω ότι δε συγκινήθηκα διαβάζοντας ότι η συγγραφέας, εγγονή του Αβραμάκη και της Φατμά, ταξίδεψε στην Κρήτη και αναχωρώντας, με την ολοκλήρωση του ταξιδιού της, πήρε μαζί της λίγο κρητικό χώμα, να το ρίξει στον τάφο του παππού της που, αν και το λαχταρούσε, δεν κατάφερε (ή δε βρήκε τη δύναμη ψυχής; ) να επισκεφτεί ξανά την Νήσο.

[Σαμπά Αλτίνσαϊ, Κρήτη μου, εκδόσεις ΚΕΔΡΟΣ, Αθήνα 2008]

 Το Νετλέτι, της Ζοέλ Λοπινό

Ένας αγώνας η ζωή. Σκληρός αγώνας. Κι είναι φορές, που νιώθεις τις δυσκολίες να σε γονατίζουν και να παλεύουν να σε
κάνουν να σκύψεις την κεφαλή σου στο χώμα, το ποτισμένο από το άδικο και τη θλίψη για όσα μέσ’ απ’ τα χέρια σου γλίστρησαν.

Ένας Αγώνας η ζωή. Σκληρός και μαχαιροζωσμένος. Λαβωμαθιές γεμίζει το είναι σου, κι αν βρεις τη δύναμη να τις γιατροπορέψεις, αντρειεύει η ψυχή και χαίρεται. Και δύναμη αποκτάς, στον ουρανό την κεφαλή να υψώσεις, τη θέση σου να βρεις. Κατά πώς πρέπει.

Ένας Αγώνας η ζωή. Σε κύκλους, σαν τα γρανάζια των καιρών τ’ αλάθευτα, δεμένος. Τη μια σού δίνει απλόχερα, την άλλη σε προστάζει εσύ να δίνεις. Κι ό,τι καλό χαρίζεις, το δρόμο βρίσκει και στα χέρια σου επιστρέφει διπλό και τρίδιπλο.

Ένας Αγώνας η ζωή. Σκληρός μα και γεννήτορας Χρέους μεγάλου: Να βρεις τη δύναμη, τον πόνο τον ανθρώπινο ν’ ασπαστείς, τη θλίψη ν’ αγκαλιάσεις και να τη βάλεις να βεγγερίσει στης ψυχής σου τον οντά. Για να γενεί το θαύμα, κι η σκοτεινιά στο Φως τη θέση της να δώσει.

Ένας Αγώνας η ζωή. Σκληρός μα κι ικανός, μακρύτερα από κει που εθάρρειες πως έφτανε η δρασκελιά σου, να σε στείλει. Σε τόπο ολόφυτο, με βιόλες και μυριστικά. Λύτρωση τ’ όνομά του.

-------------------------

Η Ζοέλ Λοπινό, με εξαιρετικό τρόπο, καλεί τον αναγνώστη του μυθιστορήματός της με τίτλο «Το Νετλέτι», να ακολουθήσει την ηρωίδα της σε ένα ταξίδι. Ένα υπαρξιακό ταξίδι αναζήτησης μέσα από μια κατάδυση στο παρελθόν, όπου πράξεις ανθρώπινες, φρικτές, προσμένουν μια άξια  ψυχή στο φως να τις φέρει. Οι σφραγίδες να σπάσουν και ο δρόμος προς τη λύτρωση ν’ ανοίξει.

[Ζοέλ Λοπινό, Το Νετλέτι, Εκδόσεις ΜΙΝΩΑΣ, 2023]

 Όλα Όσα Χρειάζομαι Πραγματικά να Ξέρω

 τα Έμαθα στο Νηπιαγωγείο ,του Ρόμπερτ Φούλτζαμ

     Αν δεν έχετε ήδη διαβάσει το βιβλίο του Ρόμπερτ Φούλτζαμ, μη διστάσετε να το εντάξετε στον αναγνωστικό προγραμματισμό σας.

     Δυσκολεύομαι πολύ να γράψω ένα γενικό σχόλιο για το βιβλίο, καθώς εμπεριέχει ένα πλήθος σημείων προβληματισμού, άριστα δεμένα το ένα με το άλλο. Κάποιος θα έλεγε ότι το βιβλίο αυτό είναι ένας οδηγός ζωής. Ουσιαστικής ζωής. Ένας Οδηγός που απευθύνεται σε αρχάριους αλλά και προχωρημένους ταξιδευτές της ζωής.

     Καλύτερος τρόπος για να αντιληφθείτε την ποιότητα του βιβλίου που εύχομαι να κρατήσετε σύντομα στα χέρια σας, δεν υπάρχει παρά να παραθέσω ένα απόσπασμα από το Πιστεύω του συγγραφέα, αυτολεξεί:

" Όλα όσα πραγματικά χρειάζομαι να ξέρω για το πώς να ζω και το τι να κάνω και το πώς να είμαι τα έμαθα στο νηπιαγωγείο. Η σοφία δεν βρίσκεται στην κορυφή του βουνού του πανεπιστημίου, αλλά στο σκάμμα με την άμμο του κατηχητικού. Να λοιπόν τα πράγματα που έμαθα:

Να μοιράζεσαι τα πάντα.

Να παίζεις τίμια.

Μη χτυπάς τους ανθρώπους.

Να βάζεις πάλι τα πράγματα εκεί που τα βρήκες.

Να καθαρίζεις αυτά που λέρωσες.

Μην παίρνεις πράγματα που δεν είναι δικά σου.

Ζήτα συγνώμη όταν βλάψεις κάποιον.

……………………………………….

Να ζεις μια ισορροπημένη ζωή - να μαθαίνεις λιγάκι και να σκέφτεσαι λιγάκι, να σχεδιάζεις και να ζωγραφίζεις και να τραγουδάς και να χορεύεις και να παίζεις και να δουλεύεις λιγάκι κάθε μέρα.

Να παίρνεις έναν υπνάκο κάθε μεσημέρι.

Όταν βγαίνετε έξω στον κόσμο να προσέχετε τα αυτοκίνητα, να κρατιέστε χέρι χέρι και να μη χωρίζεστε.

Να νιώθεις τα θαύματα. Θυμήσου το σποράκι μέσα στο κεσεδάκι: οι ρίζες πάνε κάτω και το φυτό πάει επάνω, και κανείς δεν ξέρει πραγματικά το πώς ή το γιατί, αλλά είμαστε όλοι έτσι.

Τα χρυσόψαρα και τα χάμστερ και τα άσπρα ποντίκια, ακόμα και το σποράκι μέσα στο κεσεδάκι - όλα πεθαίνουν. Το ίδιο κι εμείς.

………………………………………….

Όλα όσα χρειάζεσαι να ξέρεις είναι κάπου εκεί μέσα. Ο Χρυσός Κανόνας και η αγάπη και η βασική υγιεινή. Η οικολογία και η πολιτική και η ισότητα και η υγιής ζωή.

Πάρε οποιοδήποτε από αυτά τα θέματα και επέκτεινε το σε εξεζητημένους όρους ενηλίκων, εφάρμοσέ το στην οικογενειακή σου ζωή ή στη δουλειά σου ή στην κυβέρνησή σου ή στον κόσμο σου και θα δεις ότι ισχύει ξεκάθαρα και σταθερά. Σκέψου πόσο καλύτερος θα ήταν ο κόσμος αν όλοι μας - όλος ο κόσμος - τρώγαμε μπισκότα και γάλα γύρω στις τρεις το απόγευμα κι έπειτα ξαπλώναμε με τις κουβερτούλες μας για έναν υπνάκο. Ή αν όλες οι κυβερνήσεις είχαν ως βασική πολιτική να ξαναβάζουν πάντα τα πράγματα εκεί που τα βρήκαν και να καθαρίζουν τις βρομιές τους.

Και εξακολουθεί να ισχύει, ανεξαρτήτως ηλικίας - όταν βγαίνουμε έξω στον κόσμο να κρατιόμαστε από το χέρι και να μη χωριζόμαστε."

 

Τελειώνοντας το βιβλίο, αν νιώσετε ότι θα θέλατε να συνεχίσετε την ανάγνωση στοχασμών για το νόημα της ζωής, δεν έχετε παρά, όπως κι εγώ, να συνεχίσετε με το "Φλεγόμενο Στρώμα". Σε αυτό το βιβλίο, ο Ρόμπερτ Φούλτζαμ συνεχίζει από το σημείο όπου σταμάτησε το " Όλα Όσα Χρειάζομαι Πραγματικά να Ξέρω τα Έμαθα στο Νηπιαγωγείο" και όπως είχε υποσχεθεί να κάνει, μας λέει για τότε που το στρώμα του καιγόταν όταν ξάπλωσε πάνω του!

 

Καλή ανάγνωση! Και μην ξεχνάτε! Τ’ όνειρο να μείνει ζωντανό…

 Το Άγαλμα της Ελευθερίας της Κρήτης, του Χρήστου Μαχαιρίδη

Στα υψώματα του Ακρωτηριού, στον Προφήτη Ηλία, κείτονται τα κομμάτια μιας ιστορίας που λίγοι πια θυμούνται. Μιας ιστορίας πραγματικής, που καμιά σχέση με παραμύθι δεν έχει. Η ιστορία αυτή μιλά για έναν γλύπτη και τ’ όνειρό του.

Θωμάς Θωμόπουλος, το όνομα του γλύπτη με τις μεγάλες σπουδές στο Μόναχο, τη Φλωρεντία, τη Νάπολη και τη Ρώμη. Το άγαλμα της Ελευθερίας της Κρήτης, τ’ όνειρό του. Μα, θ’ αναρωτηθεί κάποιος, γίνεται τα όνειρα να κείτονται αμίλητα καταγής;  Γίνεται, θ΄ αποκριθεί στον περαστικό διαβάτη, η πετρωμένη όψη της κουκουβαγιόθωρης Παλλάδας και θα επιστρέψει στη σιωπή που της ορίστηκε, χρόνους πολλούς πριν.

Ένα μεγάλο γιατί, πλανάται πάνω από τα ατάκτως ερριμμένα κομμάτια, του μεγαλοπρεπούς, κάποτε, γλυπτού, που υποδέχονται τον επισκέπτη των Τάφων των Βενιζέλων στο Ακρωτήρι. Σ΄ αυτό το γιατί, έρχεται να απαντήσει ο Χρήστος Μαχαιρίδης με το βιβλίο του. Άξιος εργάτης των Γραμμάτων και των Τεχνών ο συγγραφέας. Υπερασπιστής της Τέχνης της Γλυπτικής, έγινε ερευνητής ιστορικός για πέντε ολόκληρα χρόνια.  Νιώθοντας βαρύ το χρέος απέναντι στην πολύπαθη Τέχνη και τους δημιουργούς της, κατάφερε να μαζέψει τα αποτυπώματα της ανθρώπινης άγνοιας και απερισκεψίας, εντόπισε τα σημάδια του εγκλήματος κατά της Ιστορίας και της Τέχνης και βρήκε το θάρρος να τα παρουσιάσει με τρόπο εξαιρετικό στο βιβλίο του.

Εμείς, διαβάζοντας απνευστί το βιβλίο του Χρήστου Μαχαιρίδη για το άγαλμα του Ακρωτηριού, δεν μπορούμε παρά να συμφωνήσουμε πως, για τις πληγές της Ελευθερίας που κείτεται σιωπηλή στη γη των αγώνων του '97, ευθύνες μπορεί να καταλογιστούν στην οργή της φύσης και στους πολιτικούς εφιάλτες, αλλά ευθύνες μπορεί και πρέπει να καταλογιστούν, και στους ίδιους τους εαυτούς μας. Τους αλλοτινούς και τους τωρινούς. Για όσα έγιναν και για όσα δεν έγιναν...

[Χρήστος Μαχαιρίδης, Το Άγαλμα της Ελευθερίας της Κρήτης, Εθνικό Ίδρυμα Ερευνών και Μελετών "Ελευθέριος Κ. Βενιζέλος", Εκδόσεις " Έρεισμα ", Χανιά 2003]

 Πότες θα κάμει ξεστεριά..., του Βαγγέλη Κακατσάκη

(Μνήμη Θεοκλή Νικ. Κακάτση, Οπλαρχηγού Κρητικών Επαναστάσεων)

Χρέος βαρύ η διατήρηση της ιστορικής μνήμης της Νήσου. Και σε καιρούς δύσκολους σαν τους τωρινούς, το Χρέος βαρύτερο γίνεται. Διαβάζοντας τη συλλογή διηγημάτων «Πότες θα κάμει ξεστεριά…», ο αναγνώστης με σιγουριά μπορεί να βεβαιώσει πως ο Βαγγέλης Κακατσάκης, τιμά με τρόπο άξιο το Χρέος του.

Με τον λόγο του, μας παρασύρει σ’ ένα ταξίδι ιερό. Μας βάζει να σταθούμε μπροστά σε ώρες δύσκολες του ιστορικού μας παρελθόντος. Τα δεινά της Νήσου, απίστευτα σκληρά. Ο εξισλαμισμός και η βαρβαρότητα στη συμπεριφορά των εξισλαμισμένων, το Παιδομάζωμα, οι εξευτελισμοί και η βία με θύματα γυναίκες και παιδιά, τα φρικτά αντίποινα σε κάθε πράξη αντίστασης, ποτίζουνε το δεντρί της Λευτεριάς με αίμα, αθώο αίμα.

Μαζί του μας παίρνει ο συγγραφέας και, στην Παναγία του Λουτρού μάς φέρνει. Ν’ ακούσουμε τον ανασασμό των παλικαριών, ν’ αφουγκραστούμε τ’ όνειρο της Λευτεριάς, να πάρουμε κι εμείς μέρος στην άγια και άγρια ψαλμουδιά της Ξεστεριάς. Κι ύστερα, στην Πόλη μάς στέλνει. Να θυμηθούμε τον βίο της κόρης του Δασκαλογιάννη, της Μαρίας, που όσο μεγάλα ήταν τα βάσανα που της όρισε η ζωή, άλλο τόσο μεγάλη ήταν και η προσφορά της στον Αγώνα.

Για όλα λαχταρά να μιλήσει ο συγγραφέας. Για τους φανερούς και τρανούς αγωνιστές μα και για τους άλλους, τους κρυφούς, που μην αντέχοντας να βλέπουν την Νήσο καρφωμένη στο Σταυρό,  φανερώθηκαν και μετάλαβαν των Αχράντων της Λευτεριάς Μυστηρίων. Κι η ώρα που ο Χουσεΐν, Μιχαήλ γίνηκε, θαρρείς και τα δικά μας τα φυλλοκάρδια κάνει να τραντάξουν από τη λαχτάρα της Λευτεριάς.

Στο Βαφέ, η τελευταία στάση του ταξιδιού μας. Στη μνήμη των, άγνωστων σε εμάς, εθελοντών, που δεν άκουσαν τους κυβερνήτες ή τους ισχυρούς του κόσμου, μα την ψυχή τους μονάχα, να τους προστάζει. Για χάρη του Δίκιου και της Λευτεριάς.

Ο Βαγγέλης Κακατσάκης, όπως σε όλο του το έργο, έτσι και σε αυτό το λογοτεχνικό πόνημά του, ετοιμάζει με σεβασμό το στημόνι και το υφάδι του. Κι ύστερα, άξια υφάντρα καλεί, τη Μνημοσύνη, να υφάνει πέπλο ταιριαστό  της Μεγάλης Θυσίας. Το αποτέλεσμα, όφελος μεγάλο για όλους τους αναγνώστες. Όσοι δεν έτυχε να ‘χουν διαβάσει για τον Αγώνα στην Νήσο, να μάθουν θα ζητήσουν. Κι όσοι πάλι τα σημάδια της Θυσίας έχουν ψηλαφίσει, περήφανη χαρά στην ψυχή τους θα νιώσουν να θεριεύει…

 

[Βαγγέλης Θ. Κακατσάκης, Πότες θα κάμει ξεστεριά…, Μουσείο Τυπογραφίας Γιάννη και Ελένης Γαρεδάκη, Χανιά 2021]

 

Το Τίμημα και η Δικαίωσις,  της Άριας Αθανασάκη

(Ωδή στο Ανεκπλήρωτο, σε δύο μέρη)

Μέρος πρώτο: Το Τίμημα

Η Ρηνιώ, σαν από χρέος προς τον ανεκπλήρωτο έρωτα της ζωής της, διηγείται τον τραγικό βίο του Γιώργη. Η μοίρα, κυρίαρχη κι αδίστακτη. Χαράζει τους φριχτούς ορισμούς της στο βιβλίο της ζωής του και το κάνει περίπλοκο και δύσκολο. Η μοίρα, παράλογη. Φορτώνει στη ράχη του Γιώργη ρούχο που δεν το θέλησε, ρούχο που γίνηκε πάνω του σαν του Ηρακλή τον χιτώνα τον φαρμακωμένο. Η μοίρα, άδικη. Στερεί από το Γιώργη την ελευθερία και συθέμελα ταράζει το είναι του. Κι είναι οι πληγές της μοίρας τόσο βαθιές και αιμορραγούσες, που άλλο αντιστύλι ο Γιώργης να βρει δεν μπορεί εξόν απ’ την αξιοπρέπεια που, πιότερο κι από τη μοίρα, σκληρή γίνεται. Κι ορίζει πως για να μη γίνουν τα δεινά του κληρονομιά κακή, ο Γιώργης πρέπει να υποταχτεί στο θέλημά της.

Μέρος δεύτερο: Η Δικαίωσις

Η Μάρθα, πληγωμένη βαθιά από έναν ανεκπλήρωτο εφηβικό έρωτα, πορεύεται στη ζωή αψηφώντας τους κανόνες της ηθικής. Αναζητά διαρκώς νέους συντρόφους κι είναι η αναζήτηση αυτή ακατανόητη και καταδικασμένη από τα, αυστηρά ορισμένα, πρέπει της κοινωνίας. Πορεύεται και ο αναγνώστης μαζί με τη Μάρθα και πασχίζει να κατανοήσει την αναζήτησή της. Να ψάχνει άραγε να ξαναβρεί τον ένα, μοναδικό και ανεκπλήρωτο έρωτά της ή να προσπαθεί να δικαιωθεί, εκδικούμενη την ηθική που την καταδίκασε σε παντοτινή δυστυχία;

Μέσα από αυτή την Ωδή στο Ανεκπλήρωτο, που γεννιέται από τις δύο συγκλονιστικές κατά την άποψή μου νουβέλες, η Άρια Αθανασάκη μιλά στην ψυχή του αναγνώστη και του υπενθυμίζει αλήθειες αναμφισβήτητες. Η μοίρα στέκει πολλές φορές ως τιμωρός, πάνω από δίκαιους και αδίκους. Τα τραύματα της ψυχής και δη της εφηβικής, πολλά δεινά μπορεί να φέρουν. Το ανεκπλήρωτο, γεννά τη θλίψη και τη σιωπή, ισόβια κάποιες φορές. Το ανεκπλήρωτο, ανθρώπινα ναυάγια γεννά μα και, ταυτόχρονα, τη φλόγα της ελπίδας άσβηστη κρατά.

Κρατώντας τη φλόγα της ελπίδας, που τόσο έχουμε ανάγκη, βάζω στη θέση που τους αξίζει στη βιβλιοθήκη μου, πρώτα το Τίμημα και ύστερα τη Δικαίωση. Όπως και στη ζωή. Η Δικαίωσις έρχεται, πάντα θαρρώ, μετά από ένα, ελαφρύ ή βαρύτερο, Τίμημα.

[Άρια Αθανασάκη, Το Τίμημα, εκδόσεις Ραδάμανθυς, Χανιά

Άρια Αθανασάκη, Δικαίωσις, εκδόσεις Ραδάμανθυς, Χανιά]