Ανήφορος, του Νίκου Καζαντζάκη

Περίσσεψε η ανθρώπινη η ανάγκη στους καιρούς τους τωρινούς. Ψάχνει η ψυχή χέρι γερό να την κρατήσει, μη γονατίσει, κι άλλο γερότερο δε βρίσκει από το χέρι του μεγάλου διανοητή της Νήσου.

 Ένα χειρόγραφο λοιπόν, του Καζαντζάκη, ξεχασμένο σχεδόν, βγήκε από της σιωπής τη χώρα, βιβλίο γίνηκε κι έφτασε στα χέρια όσων λαχταρούν η δύναμη της λέξης η μεγάλη, δύναμη της καρδιάς τους να γενεί.

            Μετά τον μεγάλο πόλεμο, η φρίκη και η καταστροφή που απλώθηκαν στον κόσμο, γέννησαν στην ψυχή του συγγραφέα το χρέος να γράψει για όσα πρέπει ο άνθρωπος να μην ξεχνά, για όσα πρέπει ο άνθρωπος Αγώνα να κάνει. Το κεντρικό πρόσωπο του έργου, ο Κοσμάς. Άνθρωπος του Πνεύματος, άνθρωπος της Ευθύνης, προφανώς ο ίδιος ο Καζαντζάκης.

            Ταξιδεύει ο Κοσμάς στην Νήσο, στον Κόσμο μα και στης Μοναξιάς τη γη. Όχι για να γνωρίσει το καινούργιο, μα για να ανα-γνωρίσει και να υπενθυμίσει στον εν ανάγκη αναγνώστη Αλήθειες μεγάλες. Όταν τελειώνει ο πόλεμος και επιστρέφει στην Νήσο ο Κοσμάς, νιώθει πως πρέπει να δώσει λογαριασμό για όσα έκαμε στη μέχρι τότε ζωή του. Ο τόπος, ο σημαδεμένος από τις θηριωδίες του κατακτητή, θαρρείς τού ζητά να κάμει λογαριασμό και να πει αν βάδισε άτρομος κάτω απ’ το Φως, μακριά απ’ τους ίσκιους. Τα ματωμένα απ’ τους Αγώνες λιθάρια τού φωνάζουν να μη φοβάται τον θάνατο. Μόνο εχθρό του, τη φθορά να λογαριάζει. Στην Νήσο επιστρέφει ο Κοσμάς όχι μόνος του, μα με την ευαίσθητη και εύθραυστη γυναίκα του τη Νοεμή που, φέροντας πάνω της τα σημάδια και τις ρωγμές που γέννησε ο πόλεμος, μοιάζει περισσότερο με σκιά ανθρώπου που δεν μπορεί να ξεχάσει, δεν ελπίζει και δεν προσμένει να σβήσει η βαριά θλίψη από την ψυχή της. Το τέλος της, μοιάζει προδιαγεγραμμένο.

            Ταξιδεύει ο Κοσμάς στον Κόσμο και παλεύει να ενώσει τους ανθρώπους του Πνεύματος σε κοινό Aγώνα, ενάντια στον πόλεμο που πάντα παραμονεύει να σπείρει το χάος, ενάντια στην άλογη χρήση της επιστημονικής γνώσης που μπορεί να γίνει πηγή νέων δεινών. Παλεύει ο Κοσμάς κι όταν απογοητεύεται βλέποντας πως δεν έχουν όλοι την ίδια αγωνία για τα μελλούμενα, ανάσα παίρνει την ώρα που συναπαντιέται με την ξενιτεμένη ελληνική τέχνη και καμαρώνει την αλαφράδα  της – πάντα δυνατής – ύλης που βρίσκεται σε τέλεια ισορροπία με τη χάρη. Ταξιδεύει ο Κοσμάς, βλέπει τον μεταπολεμικό άνθρωπο να βασανίζεται, ζώντας σε μια εποχή κατώτερη των προσδοκιών του και τον καλεί να ονειρευτεί και να χτίσει τον δικό του κόσμο, «στο μπόι της καρδιάς του», απόλυτα δικό του, παντοδύναμο.

            Και στην Κρήτη και στην ξένη γη, ο Κοσμάς δηλώνει με κάθε του λόγο, με κάθε του πράξη, πως ο διαρκής Αγώνας είναι το μεγάλο χρέος του σύγχρονου πνευματικού ανθρώπου. Ο διαρκής Αγώνας που οδηγεί τον άνθρωπο ψηλότερα. Και δρόμος, γι’ αυτόν τον αγώνα, σωστότερος από τον  Ανήφορο, δεν υπάρχει.

            Ταξιδεύει ο Κοσμάς. Ταξιδεύει ο Καζαντζάκης. Και αγωνίζεται. Κι όταν πια η αποστολή του τελειώνει – αν τελειώνει ποτέ – συναντά τη Μοναξιά, συνθήκη ικανή να του δώσει τη δύναμη να κάνει και να καταγράψει την δική του, πνευματική εξομολόγηση, το δικό του ασκητικό όραμα. Παντοτινή υπενθύμιση προς εμάς. Να μην ξεχνάμε πως ανάμεσα σε δυο αβύσσους «…το μεταξύ διάστημα το λέμε Ζωή…» και «…σκοπός της εφήμερης ζωής είναι η αθανασία.»

[Νίκος Καζαντζάκης, Ανήφορος, Εκδόσεις Διόπτρα, Αθήνα 2022]

 

Χρυσοβαλάντη και Ονούφρης, της Λίλας Τρουλινού

Μεταμορφώσεις, ο υπότιτλος της νουβέλας της Λίλας Τρουλινού. Κι εκείνη, τους αρχαίους θεούς που κι ο Οβίδιος ικέτεψε, παρακαλεί. Λαχταρώ, τους λέει, για τις αλλαγμένες, σε νέα σώματα, μορφές να πω. Θεοί, γιατί κι εσείς οι ίδιοι εκάματε τέτοιες αλλαγές, βοηθάτε με να αρχίσω ένα τραγούδι ασταμάτητο, από τις πρώτες τις αρχές του κόσμου ως τα τώρα…

Κι αφού λάβει η συγγραφέας τη βοήθεια που ζητά, αρχίζει με έναν μοναδικό τρόπο γραφής, να ξεδιπλώνει την ιστορία της Χρυσοβαλάντης και του Ονούφρη. Κι είναι η ιστορία αυτή πραγματικά σπουδαία μες στην απλότητά της. Γιατί η αγάπη των δυο αδελφιών γίνεται στημόνι που πάνω του, με αριστοτεχνικό τρόπο, υφαίνονται πολλά και θαυμαστά, άξια να προβληματίσουν τον αναγνώστη. Η τραχιά της Νήσου γη με τον πόνο που γεννά. Η γυναίκα και τα βάρη που καλείται να σηκώσει μες στην οικογένεια, σε ώρες δύσκολες. Βαριά συναισθήματα, σαν την οργή και την εκδίκηση, με τα οποία η κοινωνική αντιπαλότητα φαρμακώνει τις ψυχές των ανθρώπων. Οι φόβοι και οι ενοχές που φορτώνει στη γυναίκα η απόκλιση από τους κοινωνικά επιβεβλημένους ρόλους. Ο φόβος της κόλασης. Το ηθικό και το ανήθικο. Ο ορισμός του αρσενικού και του θηλυκού. Το χάος. Το μέλλον του κόσμου.

Όλα τα παραπάνω, με μαγικό τρόπο αποτυπωμένα στο χαρτί, συντροφευμένα από τα σχέδια της Παγώνας Ξενάκη. Θυμίζει όνειρο ο λόγος της συγγραφέως. Ένα όνειρο σαν τα όνειρα που πάλευαν τον προηγούμενο αιώνα, οι μεγάλοι της ψυχανάλυσης να ερμηνεύσουν. Ένα όνειρο που κάνει τον αναγνώστη να μένει εκστατικά άφωνος σε αρκετά σημεία, από τα οποία, ενδεικτικά, αναφέρω ένα: Την ώρα που κολυμπούν η Χρυσοβαλάντη κι ο Ονούφρης, σωστά δελφίνια σε αέναη κίνηση, θαρρείς πως στον βράχο πλάι σε μία από τις ηρωίδες, την Ιωάννα, έχει κοντοσταθεί ο Ηράκλειτος και της σιγοψιθυρίζει: Τα πάντα κυλούν. Τα πάντα αλλάζουν! Την ώρα όμως που η Ιωάννα βυθίζεται μες στο πηγάδι, τα πάντα νιώθεις να παγώνουν, να σταματούν. Κι είναι, ίσως, αυτή η στάση, η όψη του θανάτου…

Διαβάζοντας την νουβέλα της Λίλας Τρουλινού, της οποίας ένα - ίσως και το κυριότερο - μήνυμα, είναι η διαφορετικότητα και η αποδοχή της, σκέφτομαι πως ο λόγος της συγγραφέως, σε κάθε σελίδα του κειμένου, είναι βαθιά ποιητικός. Ένας ύμνος υπερρεαλιστικός θα μπορούσε να πει κάποιος.  Την ώρα που το αμάξι των ηρώων, «λαμπερή λάμα», γλιστρούσε «…στους μαιάνδρους του δρόμου, ανάμεσα σε κυκλικούς θάμνους, σάρκινα εξογκώματα στο τραχύ δέρμα του βράχου…» ταξίδεψα κι εγώ στον δικό μου χρόνο, τον προσωπικό. Στα χρόνια της εφηβείας γύρισα και κάθισα αθόρυβα, με ιερή συγκίνηση, στο θρανίο της τρίτης τάξης του Γυμνασίου. Στην έδρα, ο μεγάλος ποιητής και δάσκαλος, ο Γιώργης Μανουσάκης, με μια ερώτηση να βγαίνει από το στόμα του: «Τι είναι ποίηση;» Οι απαντήσεις μας απλοϊκές, παιδιάστικες, βγαλμένες από άπειρες ακόμη ψυχές. Κι ο δάσκαλος, μ’ ένα λιτό, ίσα ίσα διαγραφόμενο χαμόγελο, να χαράσσει στον πίνακα με την κιμωλία του, τον κατά Εμπειρίκο ορισμό: «Η ποίησις είναι ανάπτυξι στίλβοντος ποδηλάτου…». Αυτήν ακριβώς την αίσθηση είχα ταξιδεύοντας στις σελίδες αυτού του βιβλίου. Και θαρρώ πως την ίδια αίσθηση θα έχει και ο αναγνώστης που θα αποφασίσει να γνωρίσει τα όσα έζησαν στον κόσμο τους, η Χρυσοβαλάντη και ο Ονούφρης.

[Λίλα Τρουλινού, Χρυσοβαλάντη και Ονούφρης, εκδόσεις Περισπωμένη, Αθήνα 2023]

 

Φελιτσιτά, της Μάρως Δούκα

     Στο νέο της βιβλίο, η Μάρω Δούκα υφαίνει τον μυθιστορηματικό της ιστό γύρω από έναν κατ’ επιλογή άστεγο, τον Κωνσταντίνο (ή Κώστα ή Κωστή ή Κωστάκη) Καβουράκη. Θα είναι όμως λάθος και άδικο αν ο αναγνώστης θεωρήσει ότι κρατά στα χέρια του απλά ένα βιβλίο στο οποίο καταγράφεται η ιστορία ενός άστεγου από τους πολλούς που έχει γεννήσει και συνεχίζει να γεννά η εποχή μας.

    Ποιος είναι λοιπόν ο άστεγος ήρωας του μυθιστορήματος που κρατώ στα χέρια μου; Ο κάθε αναγνώστης μπορεί να δώσει τη δική του απάντηση μα, εγώ, στις μέρες της άστεγης ζωής του Κωνσταντίνου δε βλέπω να γίνεται λόγος παρά για την ανθρώπινη ψυχή που μοιάζει μεν να κατοικεί σε ομορφοχτισμένο και καλοσκεπασμένο σπιτικό, μα κινδυνεύει διαρκώς και φοβάται, κάθε ώρα και στιγμή, μη γκρεμιστεί το σπιτικό της και βρεθεί αντιμέτωπη με το σκοτάδι. Όχι της νύχτας, μα το άλλο, το φρικτότερο, το ανθρώπινο.

    Τι φταίει, αναρωτιέται κανείς, τι είναι αυτό που ξεσπιτώνει την ψυχή και την οδηγεί σε δρόμους εφιαλτικά μοναχικούς; Σκέφτομαι, και το βλέπω στην ιστόρηση του βίου του Κωνσταντίνου, πως ίσως να φταίει το χτίσιμο του σπιτικού της ψυχής και τα υλικά που χρησιμοποιήθηκαν γι’ αυτό. Γιατί, υπάρχουν φορές που χρησιμοποιήθηκαν υλικά φωτεινά και στέρεα σαν την αληθινή, τη δίχως απαιτήσεις κι ανταλλάγματα, γονεϊκή αγάπη και στοργή. Μα, άλλες φορές, κι είναι πολλές φοβάμαι, τα υλικά δεν είναι στέρεα καθώς τα γέννησε η βία των γονιών, η έλλειψη σεβασμού, η ταπεινωτική συμπεριφορά και οι προσβολές από τους συντρόφους, η πίκρα που γεννούν τα ανεκπλήρωτα όνειρα, μα και η θλίψη που γεννούν τυχαίες περιστάσεις στη ζωή.

    Κι η ίδια η ψυχή; Φταίει αποκλειστικά αυτή για το χάσιμο της στέγης της; Κάποιες φορές, ναι, φταίει η ψυχή. Γιατί, αντί να δουλέψει και να ενισχύσει τα καλά οικοδομικά υλικά του σπιτικού της, τα παραμελεί, παρασυρμένη από τη λάμψη την πλασματική των άλλων, των σκοτεινών υλικών. Κι αυτά, φωλιασμένα ανάμεσα στους λίθους τους καλούς, σαν το σίδερο που άλλη μοίρα δεν έχει από τη σκουριά, διογκώνονται και ξεθεμελιώνουν το σπιτικό. Μα άλλες φορές πάλι, ο φταίχτης έρχεται απ’ έξω. Θύελλες τρομαχτικές, το ξέρουμε όλοι, μπορεί να ξεσπάσουν στη ζωή κι όση κι αν είναι η τέχνη και η μαστοριά στο χτίσιμο, βαθιές ρωγμές ανοίγουν και την ψυχή ξεσπιτώνουν.

    Τι πρέπει να κάνει η ψυχή λοιπόν, για να μην καταλήξει άστεγη; Ένα και μόνο, να μην πάρει τον δρόμο του Κωνσταντίνου. Να μένει ξάγρυπνη. Τις πρώτες ρωγμές να νιώσει. Να βρει τη δύναμη να τις γιατρέψει σωστά κι όχι να τις σφραγίσει βιαστικά και πρόχειρα. Και το σπουδαιότερο, να μην ξεχνά πως η Ευτυχία υπάρχει. Και περιμένει να κατακτηθεί. Και να αποκτηθεί. Από άξιες ψυχές. Αν την ξεχάσει, η Ευτυχία θα ξεγλιστρήσει σαν αθόρυβο γατίσιο χάδι και θ’ απομείνει μονάχα ένας ψίθυρος, σαν απόηχος από εκείνο το παλαιικό ιταλικό τραγουδάκι: Φελιτσιτά…

    Η Φελιτσιτά είναι ένα εξαιρετικό μυθιστόρημα, γεννημένο από την γραφή της αγαπητής στο αναγνωστικό κοινό, Μάρως Δούκα. Ένα μυθιστόρημα για τον σύγχρονο, εν κινδύνω, άνθρωπο μα και για ολόκληρη την σύγχρονη, εν κινδύνω, κοινωνία. Ένα μυθιστόρημα που γεννά προβληματισμό και σημαίνει συναγερμό ψυχής. Μικρή, αλλά σπουδαία κατά την άποψή μου, λεπτομέρεια: ο τόπος προέλευσης, καταγωγής θα λέγαμε καλύτερα, της Φελιτσιτά, δεν είναι άλλος από ένα κατάστημα με βιβλία, βιβλιοπωλείο ή μικρό εκδοτικό οίκο. Το μήνυμα σαφές. Η ανάγνωση οδηγεί σε γνώση. Γνώση ουσίας...

[Φελιτσιτά, Μάρω Δούκα, Εκδόσεις Πατάκη, Αθήνα 2023]

 

Κρήτη μου, της Σαμπά Αλτίνσαϊ

Χρόνια πολλά μετά την πρώτη ανάγνωσή του, κατέβασα από τα ράφια των κρητικών στη βιβλιοθήκη μου, το βιβλίο της Τουρκάλας συγγραφέως Σαμπά Αλτίνσαϊ, που έχει τον τίτλο «Κρήτη μου». Θυμάμαι τις αντιδράσεις που είχε προκαλέσει εκείνη την εποχή η έκδοση αυτή. Σήμερα, αναρωτιέμαι, όλοι οι τότε επικριτές του βιβλίου, είχαν μπει στον κόπο να το διαβάσουν; Φοβάμαι πως όχι.

Διαβάζω ξανά για τη ζωή του Ιμπραήμ Γιαμαρκαμάκη, για τους καημούς, τα βάσανα μα και τα όνειρά του κι η ψυχή μου, γι’ άλλη μια φορά, ταράζεται. Έτοιμη να μου επιβάλει αυστηρό επιτίμιο είναι! Πώς γίνεται, μού φωνάζει, να πονώ και να νοιάζομαι για τον παλιό μου δυνάστη, αυτόν που, για αιώνες, πότιζε μ’ αίμα τον βίο των προγόνων μου; Η ταραχή της ψυχής μου σβήνει με το που συναντιέται με την ετοιμοθάνατη ψυχή του Αβραμάκη. Αδερφωμένες οι δυο ψυχές, κουβέντες ανταλλάσσουν μυστικές κι εγώ αφουγκράζομαι με κόπο και λαχτάρα, ν’ ακούσω…

Το χρυσόδετο βιβλίο της Ιστορίας, τις ακούω να λένε, εκτός από τα κεφάλαια του ορατού, τα γεμάτα με σελίδες δόξας, ανδραγαθίας κι ηρωικών πράξεων, έχει κι ένα κεφάλαιο αόρατο. Σ’ αυτό, έχουν χαραχτεί με δάκρυα και μ’ αίμα πολύ συχνά, τα όσα έζησαν, τα όσα ονειρεύτηκαν, τα όσα κακοπάθησαν, οι άνθρωποι οι μικροί, οι ταπεινοί, που ασήμαντους τούς ονομάτισαν οι μεγάλοι και τρανοί δικαστές του χρόνου. Κι είναι τ’ αόρατο το κεφάλαιο ετούτο που θα το βρει κανείς ίδιο κι απαράλλαχτο, όποιου λαού την Ιστορία κι αν ανοίξει. Κοινή η μοίρα των ανθρώπων: να γεννιούνται, να ονειρεύονται, να κάνουν βιος και έργα μικρά ή μεγάλα, να αναχωρούν για το τελευταίο ταξίδι… Κοινές οι χαρές, κοινοί και οι καημοί. Κοινή και η Προσφυγιά.

Στέκομαι, αόρατος κι εγώ στου αοράτου τις σελίδες, στην άκρη του γιαλού, έξω απ’ του Μόρο τ’ αρσενάλι, στο πλάι του Αβραμάκη, την ώρα που ανεβαίνει αυτός κι η φαμελιά του στις λάντζες που θα τους ανεβάσουνε στο καράβι του ξεριζωμού. Του φωνάζω, κι ας ξέρω πως δε θα μ’ ακούσει, να μη βαροκαρδίσει, στην Ανατολή σα φτάσει κι ακούσει να τον κράζουνε κιρλί Γιουνάν… Κοινή η μοίρα των ανθρώπων Αβραμάκη, σκέφτομαι, και στην αντίπερα του Αιγαίου την ακτή, με μιαν ανάσα φτάνω. Στέκομαι, αόρατος κι εγώ στου αοράτου τις σελίδες, στην άκρη του Κιαί, της Σμύρνης της χιλιοτραγουδισμένης. Δίπλα σε μια γιαγιά κι έναν παππού που σφίγγει στον κόρφο του τυλιγμένο σ’ ένα μαντίλι, ένα βόλο αγιασμένο χώμα από τα Κιμιντένια. Για να φυτέψει έναν βασιλικό στον τόπο που πάνε, λέει στη γερόντισσά του.  Του φωνάζω, κι ας ξέρω πως δε θα μ’ ακούσει, να μη βαροκαρδίσει σαν πατήσει σε χώμα ελληνικό κι ακούσει να τον κράζουνε τουρκόσπορο…

Ολοκληρώνοντας τη δεύτερη ανάγνωση του μυθιστορήματος της Αλτίνσαϊ, σκέφτομαι πως η συγγραφέας έχει καταφέρει να παρουσιάσει με σοβαρότητα, και αναγνωρίζοντας σε κάποια σημεία το αυτονόητο του αγώνα των Κρητών για ανεξαρτησία, το δράμα της προσφυγιάς των μουσουλμάνων της Κρήτης και κατ’ επέκταση όλων των ανθρώπων που η ζωή τούς οδήγησε στην προσφυγιά. Σκέφτομαι πως είναι μια γενναία γυναίκα και συγγραφέας η οποία τόλμησε να σταθεί με κριτική ματιά στο θέμα της ανταλλαγής των πληθυσμών, αποφεύγοντας εθνικιστικές εξάρσεις που σίγουρα θα την έκαναν περισσότερο αρεστή στο τουρκικό αναγνωστικό κοινό. Σε λογοτεχνικό επίπεδο, δεν μπορώ να κρύψω τον θαυμασμό μου για τη γραφή της σε δύο συγκλονιστικές, κατά την άποψή μου, σκηνές. Στην πρώτη σκηνή, παρουσιάζεται η σωματική πάλη του Ιμπραήμ με τον Μελέτιο, αντικατοπτρισμός της διαμάχης αιώνων ανάμεσα σε Χριστιανούς και Μουσουλμάνους στην Κρήτη. Στη δεύτερη σκηνή, παρουσιάζεται η πάλη του Ιμπραήμ με την ψυχή του και ο θάνατός της, αποτέλεσμα της προσφυγιάς. Σε ανθρώπινο επίπεδο, δεν μπορώ να πω ότι δε συγκινήθηκα διαβάζοντας ότι η συγγραφέας, εγγονή του Αβραμάκη και της Φατμά, ταξίδεψε στην Κρήτη και αναχωρώντας, με την ολοκλήρωση του ταξιδιού της, πήρε μαζί της λίγο κρητικό χώμα, να το ρίξει στον τάφο του παππού της που, αν και το λαχταρούσε, δεν κατάφερε (ή δε βρήκε τη δύναμη ψυχής; ) να επισκεφτεί ξανά την Νήσο.

[Σαμπά Αλτίνσαϊ, Κρήτη μου, εκδόσεις ΚΕΔΡΟΣ, Αθήνα 2008]

 Το Νετλέτι, της Ζοέλ Λοπινό

Ένας αγώνας η ζωή. Σκληρός αγώνας. Κι είναι φορές, που νιώθεις τις δυσκολίες να σε γονατίζουν και να παλεύουν να σε
κάνουν να σκύψεις την κεφαλή σου στο χώμα, το ποτισμένο από το άδικο και τη θλίψη για όσα μέσ’ απ’ τα χέρια σου γλίστρησαν.

Ένας Αγώνας η ζωή. Σκληρός και μαχαιροζωσμένος. Λαβωμαθιές γεμίζει το είναι σου, κι αν βρεις τη δύναμη να τις γιατροπορέψεις, αντρειεύει η ψυχή και χαίρεται. Και δύναμη αποκτάς, στον ουρανό την κεφαλή να υψώσεις, τη θέση σου να βρεις. Κατά πώς πρέπει.

Ένας Αγώνας η ζωή. Σε κύκλους, σαν τα γρανάζια των καιρών τ’ αλάθευτα, δεμένος. Τη μια σού δίνει απλόχερα, την άλλη σε προστάζει εσύ να δίνεις. Κι ό,τι καλό χαρίζεις, το δρόμο βρίσκει και στα χέρια σου επιστρέφει διπλό και τρίδιπλο.

Ένας Αγώνας η ζωή. Σκληρός μα και γεννήτορας Χρέους μεγάλου: Να βρεις τη δύναμη, τον πόνο τον ανθρώπινο ν’ ασπαστείς, τη θλίψη ν’ αγκαλιάσεις και να τη βάλεις να βεγγερίσει στης ψυχής σου τον οντά. Για να γενεί το θαύμα, κι η σκοτεινιά στο Φως τη θέση της να δώσει.

Ένας Αγώνας η ζωή. Σκληρός μα κι ικανός, μακρύτερα από κει που εθάρρειες πως έφτανε η δρασκελιά σου, να σε στείλει. Σε τόπο ολόφυτο, με βιόλες και μυριστικά. Λύτρωση τ’ όνομά του.

-------------------------

Η Ζοέλ Λοπινό, με εξαιρετικό τρόπο, καλεί τον αναγνώστη του μυθιστορήματός της με τίτλο «Το Νετλέτι», να ακολουθήσει την ηρωίδα της σε ένα ταξίδι. Ένα υπαρξιακό ταξίδι αναζήτησης μέσα από μια κατάδυση στο παρελθόν, όπου πράξεις ανθρώπινες, φρικτές, προσμένουν μια άξια  ψυχή στο φως να τις φέρει. Οι σφραγίδες να σπάσουν και ο δρόμος προς τη λύτρωση ν’ ανοίξει.

[Ζοέλ Λοπινό, Το Νετλέτι, Εκδόσεις ΜΙΝΩΑΣ, 2023]

 Όλα Όσα Χρειάζομαι Πραγματικά να Ξέρω

 τα Έμαθα στο Νηπιαγωγείο ,του Ρόμπερτ Φούλτζαμ

     Αν δεν έχετε ήδη διαβάσει το βιβλίο του Ρόμπερτ Φούλτζαμ, μη διστάσετε να το εντάξετε στον αναγνωστικό προγραμματισμό σας.

     Δυσκολεύομαι πολύ να γράψω ένα γενικό σχόλιο για το βιβλίο, καθώς εμπεριέχει ένα πλήθος σημείων προβληματισμού, άριστα δεμένα το ένα με το άλλο. Κάποιος θα έλεγε ότι το βιβλίο αυτό είναι ένας οδηγός ζωής. Ουσιαστικής ζωής. Ένας Οδηγός που απευθύνεται σε αρχάριους αλλά και προχωρημένους ταξιδευτές της ζωής.

     Καλύτερος τρόπος για να αντιληφθείτε την ποιότητα του βιβλίου που εύχομαι να κρατήσετε σύντομα στα χέρια σας, δεν υπάρχει παρά να παραθέσω ένα απόσπασμα από το Πιστεύω του συγγραφέα, αυτολεξεί:

" Όλα όσα πραγματικά χρειάζομαι να ξέρω για το πώς να ζω και το τι να κάνω και το πώς να είμαι τα έμαθα στο νηπιαγωγείο. Η σοφία δεν βρίσκεται στην κορυφή του βουνού του πανεπιστημίου, αλλά στο σκάμμα με την άμμο του κατηχητικού. Να λοιπόν τα πράγματα που έμαθα:

Να μοιράζεσαι τα πάντα.

Να παίζεις τίμια.

Μη χτυπάς τους ανθρώπους.

Να βάζεις πάλι τα πράγματα εκεί που τα βρήκες.

Να καθαρίζεις αυτά που λέρωσες.

Μην παίρνεις πράγματα που δεν είναι δικά σου.

Ζήτα συγνώμη όταν βλάψεις κάποιον.

……………………………………….

Να ζεις μια ισορροπημένη ζωή - να μαθαίνεις λιγάκι και να σκέφτεσαι λιγάκι, να σχεδιάζεις και να ζωγραφίζεις και να τραγουδάς και να χορεύεις και να παίζεις και να δουλεύεις λιγάκι κάθε μέρα.

Να παίρνεις έναν υπνάκο κάθε μεσημέρι.

Όταν βγαίνετε έξω στον κόσμο να προσέχετε τα αυτοκίνητα, να κρατιέστε χέρι χέρι και να μη χωρίζεστε.

Να νιώθεις τα θαύματα. Θυμήσου το σποράκι μέσα στο κεσεδάκι: οι ρίζες πάνε κάτω και το φυτό πάει επάνω, και κανείς δεν ξέρει πραγματικά το πώς ή το γιατί, αλλά είμαστε όλοι έτσι.

Τα χρυσόψαρα και τα χάμστερ και τα άσπρα ποντίκια, ακόμα και το σποράκι μέσα στο κεσεδάκι - όλα πεθαίνουν. Το ίδιο κι εμείς.

………………………………………….

Όλα όσα χρειάζεσαι να ξέρεις είναι κάπου εκεί μέσα. Ο Χρυσός Κανόνας και η αγάπη και η βασική υγιεινή. Η οικολογία και η πολιτική και η ισότητα και η υγιής ζωή.

Πάρε οποιοδήποτε από αυτά τα θέματα και επέκτεινε το σε εξεζητημένους όρους ενηλίκων, εφάρμοσέ το στην οικογενειακή σου ζωή ή στη δουλειά σου ή στην κυβέρνησή σου ή στον κόσμο σου και θα δεις ότι ισχύει ξεκάθαρα και σταθερά. Σκέψου πόσο καλύτερος θα ήταν ο κόσμος αν όλοι μας - όλος ο κόσμος - τρώγαμε μπισκότα και γάλα γύρω στις τρεις το απόγευμα κι έπειτα ξαπλώναμε με τις κουβερτούλες μας για έναν υπνάκο. Ή αν όλες οι κυβερνήσεις είχαν ως βασική πολιτική να ξαναβάζουν πάντα τα πράγματα εκεί που τα βρήκαν και να καθαρίζουν τις βρομιές τους.

Και εξακολουθεί να ισχύει, ανεξαρτήτως ηλικίας - όταν βγαίνουμε έξω στον κόσμο να κρατιόμαστε από το χέρι και να μη χωριζόμαστε."

 

Τελειώνοντας το βιβλίο, αν νιώσετε ότι θα θέλατε να συνεχίσετε την ανάγνωση στοχασμών για το νόημα της ζωής, δεν έχετε παρά, όπως κι εγώ, να συνεχίσετε με το "Φλεγόμενο Στρώμα". Σε αυτό το βιβλίο, ο Ρόμπερτ Φούλτζαμ συνεχίζει από το σημείο όπου σταμάτησε το " Όλα Όσα Χρειάζομαι Πραγματικά να Ξέρω τα Έμαθα στο Νηπιαγωγείο" και όπως είχε υποσχεθεί να κάνει, μας λέει για τότε που το στρώμα του καιγόταν όταν ξάπλωσε πάνω του!

 

Καλή ανάγνωση! Και μην ξεχνάτε! Τ’ όνειρο να μείνει ζωντανό…

 Το Άγαλμα της Ελευθερίας της Κρήτης, του Χρήστου Μαχαιρίδη

Στα υψώματα του Ακρωτηριού, στον Προφήτη Ηλία, κείτονται τα κομμάτια μιας ιστορίας που λίγοι πια θυμούνται. Μιας ιστορίας πραγματικής, που καμιά σχέση με παραμύθι δεν έχει. Η ιστορία αυτή μιλά για έναν γλύπτη και τ’ όνειρό του.

Θωμάς Θωμόπουλος, το όνομα του γλύπτη με τις μεγάλες σπουδές στο Μόναχο, τη Φλωρεντία, τη Νάπολη και τη Ρώμη. Το άγαλμα της Ελευθερίας της Κρήτης, τ’ όνειρό του. Μα, θ’ αναρωτηθεί κάποιος, γίνεται τα όνειρα να κείτονται αμίλητα καταγής;  Γίνεται, θ΄ αποκριθεί στον περαστικό διαβάτη, η πετρωμένη όψη της κουκουβαγιόθωρης Παλλάδας και θα επιστρέψει στη σιωπή που της ορίστηκε, χρόνους πολλούς πριν.

Ένα μεγάλο γιατί, πλανάται πάνω από τα ατάκτως ερριμμένα κομμάτια, του μεγαλοπρεπούς, κάποτε, γλυπτού, που υποδέχονται τον επισκέπτη των Τάφων των Βενιζέλων στο Ακρωτήρι. Σ΄ αυτό το γιατί, έρχεται να απαντήσει ο Χρήστος Μαχαιρίδης με το βιβλίο του. Άξιος εργάτης των Γραμμάτων και των Τεχνών ο συγγραφέας. Υπερασπιστής της Τέχνης της Γλυπτικής, έγινε ερευνητής ιστορικός για πέντε ολόκληρα χρόνια.  Νιώθοντας βαρύ το χρέος απέναντι στην πολύπαθη Τέχνη και τους δημιουργούς της, κατάφερε να μαζέψει τα αποτυπώματα της ανθρώπινης άγνοιας και απερισκεψίας, εντόπισε τα σημάδια του εγκλήματος κατά της Ιστορίας και της Τέχνης και βρήκε το θάρρος να τα παρουσιάσει με τρόπο εξαιρετικό στο βιβλίο του.

Εμείς, διαβάζοντας απνευστί το βιβλίο του Χρήστου Μαχαιρίδη για το άγαλμα του Ακρωτηριού, δεν μπορούμε παρά να συμφωνήσουμε πως, για τις πληγές της Ελευθερίας που κείτεται σιωπηλή στη γη των αγώνων του '97, ευθύνες μπορεί να καταλογιστούν στην οργή της φύσης και στους πολιτικούς εφιάλτες, αλλά ευθύνες μπορεί και πρέπει να καταλογιστούν, και στους ίδιους τους εαυτούς μας. Τους αλλοτινούς και τους τωρινούς. Για όσα έγιναν και για όσα δεν έγιναν...

[Χρήστος Μαχαιρίδης, Το Άγαλμα της Ελευθερίας της Κρήτης, Εθνικό Ίδρυμα Ερευνών και Μελετών "Ελευθέριος Κ. Βενιζέλος", Εκδόσεις " Έρεισμα ", Χανιά 2003]